Hai lugares que ocupan pouco espazo nos mapas e, porén, teñen unha presenza inmensa na memoria das familias. Para milleiros de emigrantes galegos, parroquias como Candia, no concello de Abadín, foron o punto de partida dunha viaxe que mudou as súas vidas e deixou unha pegada fonda tanto en Galicia como no Río da Prata.
Durante moito tempo, a historia da emigración galega foi contada a través de cifras. Sabemos cantas persoas marcharon e cara a onde se dirixiron, pero con frecuencia esquecemos que detrás de cada número había unha familia, unha casa, unha despedida e unha decisión difícil.
No interior da provincia de Lugo, en comarcas como A Terra Chá, a emigración converteuse nunha realidade cotiá. Moitos mozos e mozas deixaron atrás as súas aldeas coa esperanza de atopar un futuro mellor na Arxentina ou no Uruguai. A súa ausencia transformou as comunidades de orixe, mentres que o seu esforzo contribuíu decisivamente á construción das sociedades riopratenses.
“en comarcas como A Terra Chá, a emigración converteuse nunha realidade cotiá”
No meu caso, a investigación levoume ata Candia, en Abadín. O que ao principio era só un nome transmitido na familia acabou converténdose nunha historia documentada grazas aos rexistros parroquiais, civís, portuarios e á documentación familiar. Ese camiño fíxome comprender que recuperar unha historia familiar é tamén recuperar unha pequena parte da historia de Galicia.
Os arquivos gardan datos; a memoria conserva emocións. Só unindo ambas é posible achegarse á experiencia real da emigración: o medo da partida, a esperanza depositada nunha carta, o esforzo do traballo diario ou o desexo de non perder nunca o vínculo coa terra natal.
Hoxe, cando moitos descendentes intentan reconstruír as súas raíces, comprobamos que aquela historia segue viva. Cada fotografía identificada, cada partida localizada ou cada apelido que recupera o seu lugar representa unha ponte entre Galicia e América.
Por iso considero que a memoria da emigración merece seguir ocupando un lugar nos medios de comunicación e na reflexión pública. Non é só unha cuestión de pasado. Axúdanos a comprender quen somos, de onde vimos e por que tantos vínculos entre Lugo e a Arxentina continúan plenamente vivos máis dun século despois.
“Galicia continuou vivindo na Arxentina nas palabras, nas comidas, nas fotografías, nas cartas e nas historias contadas de xeración en xeración”
Quizais esa sexa a maior lección que nos deixaron os emigrantes: pódese cruzar un océano sen deixar atrás a propia identidade. Galicia continuou vivindo na Arxentina nas palabras, nas comidas, nas fotografías, nas cartas e nas historias contadas de xeración en xeración. Recuperalas é unha forma de honrar a quen fixo posible ese legado.
Hugo Javier Freitas
Historiador e profesor de Historia. Autor do libro ‘Raíces nas augas‘.
