InicioMedioambiente e PatrimonioSalvando da desaparición a uva castañal, a esquecida tinta galega

Salvando da desaparición a uva castañal, a esquecida tinta galega

Investigadores do Campus de Lugo procuran un método para facer rendible a castañal, especialmente vulnerable ao oídio

PUBLICADA O

- Advertisement -

A recuperación da uva castañal é o cometido dun Grupo Operativo público-privado no que participa o Grupo de Investigación de Proxectos e Planificación (Proepla) do Campus Terra. O enxeñeiro agrónomo Javier Cancela explica a interrelación entre os actores involucrados, que aspiran a reunir todo o coñecemento arredor desta variedade en extinción, identificala en laboratorio e comprobar o seu comportamento, co obxectivo último de reducir a incidencia do oídio e facer rendible comercialmente esta tinta autóctona.

Esta é unha actividade de innovación directa, que non se reduce á investigación universitaria. Por iso, agrupa ao mencionado grupo da Universidade de Santiago de Compostela, a Estación de Viticultura e Enoloxía de Galicia (Evega), dependente da Axencia Galega de Calidade Alimentaria (Agacal), e dous produtores do Baixo Miño.

Un destes socios privados, Viñas e Terras do Pazo –o outro é Señorío de Rubiós, nas Neves, bisbarra do Condado–, foi quen detectou o problema. A castañal, variedade tinta de uva, é excepción nas Rías Baixas, onde son típicas as variedades brancas, nomeadamente o albariño. A comezos do século XX, a castañal era abundante no Baixo Miño, en zonas como O Rosal ou Tomiño, e empregábase para consumo propio, con pequenos propietarios que facían o tinto na casa. Era unha variedade que permitía un viño de calidade, valorado polas propiedades de cor e sabor.

Mais esta variedade ten a característica dun ciclo medio-longo, que a introduce nunha época do ano máis húmida, a pesar da climatoloxía favorable da zona. Isto fai que a castañal sexa pouco resistente fronte ao oídio, que compromete a calidade da uva dos acios afectados. Segundo se foi implantando a albariño, a castañal foi a menos por un consumo tradicional en declive e o problema do oídio, difícil de combater.

Malia esta desaparición, quedaron varios pés en propiedades particulares que manteron a uva para misturar con outras tintas menos propensas ao oídio. A comezos do novo milenio, adegueiros da zona dicidíronse a retomar a plantación da variedade, recuperando dous clons; dentro de cada variedade vexetal hai diferentes clons, con alteracións na resistencia ou a follaxe, entre outras bondades.

Con aqueles dous clons de castañal, recuperados por particulares, plantáronse tres hectáreas nas ladeiras máis elevadas, o cal supuxo unha forte aposta por sacarlle valor á uva.

Grupo Operativo

 

Neste contexto, en 2018 constitúese o Grupo Operativo. O Proepla encárgase do manexo agronómico, a nutrición, rega e xestión vexetal; as adegas analizan os coñecementos xa existentes sobre a variedade; e a Evega, da parte xenética.

Hai escasas referencias escritas sobre a castañal, polo que a agrupación ten a misión de recuperar información noutros centros de almacenamento de material vexetal en Vigo, Madrid ou Portugal. De xeito simultáneo, realízase a pesquisa local de clons en plantas illadas, para que o Evega comprobe as variantes xenéticas existentes. A nivel experimental, caracterizarase unha parcela para avaliar o comportamento ata finais de 2020, tentando abordar como reducir a incidencia do oídio a través do manexo vexetal.

O ensaio consta de dous elementos de traballo esencialmente manual. O primeiro é o desfollado precoz, coincidindo coa floración do viñedo, para reducir a densidade do acio e lograr aireamento meirande na fase final, cando se desenvolve o acio. A ventilación da uva limita o ataque do fungo. O segundo tratamento é complementario, e segue ao desfollado; na fase final, no envero, retíranse os netos ou talos secundarios, que reducen a aireación e producen sombreamento.

Evega

Cando a vide xera estes crecementos secundarios, o que acontece é que transloca os nutrientes para favorecer o desenvolvemento vexetativo, mais o que interesa para facer rendible a variedade é o crecemento produtivo. As follas realizan a fotosíntese e permiten que existan nutrientes, que reverten no acio e, por tanto, na produción. Por iso cómpre acadar un equilibrio entre follaxe e nutrientes.

Co coñecemento dispoñible, os investigadores saben que, dependendo da variedade, a redución do crecimento secundario non ten por que afectar á calidade da uva. Tan só afecta aos quilos que produce cada acio, individualmente. O método terá que ser avaliado en termos económicos, polas horas e o persoal que precisan para reducir o impacto do oídio.

Experiencias previas e resultados previstos

No Proepla carecen de experiencia previa con esta variedade a nivel agronómico. Distinto é o caso na Evega, que si ten información sobre a caracterización xenómica. Secasí, os investigadores do Campus Terra teñen implementado estes métodos de desfollado e retirada de secundarios noutras variedades.

O que adoita acontecer é que, efectivamente, a incidencia de enfermidades é menor, o que reduce o número de tratamentos. Ademais do aforro económico, hai menores consecuencias a nivel ambiental, polo menor emprego de químicos que poden acabar no terreo e na planta.

Evega

Ademais, prodúcese unha mellora na concentración dos elementos máis valorados a nivel enolóxico. Foi o caso do albariño, con incremento en termos xerais dos aromas potencialmente interesantes para o viño. Trasladado á uva tinta, coma a castañal, a mellora prodúcese nos polifenois, con capacidades antioxidantes.

Como contrapartida, a aireación do acio reporta menos quilos de uva, entre un quince e un vinte por cento menos de produción. Este descenso, que depende da climatoloxía, ten que ser valorado economicamente. Así as cousas, a intención é obter un viño de alta gama, con pouca superficie produtiva e limitado impacto medioambiental.

Cancela salienta que a castañal pode ser alternativa, convivir e mesturarse coa uva mencía. A variedade en investigación foi moi valorada historicamente, “e por algo sería”. Na actualidade, estanse a elaborar uns primeiros viños con resultados excelentes.

O Grupo Operativo respectará os estándares agronómicos dos produtores, con pequenas correccións, para comprobar como se comporta a castañal no campo experimental. Lamentan os investigadores non dispor de máis tempo, porque “dous anos son pouco tempo para esta clase de traballos”, debido á variabilidade na incidencia do oídio polas condicións climatolóxicas.

Á escasa marxe temporal hai que engadir a falta de recursos económicos destas pequenas adegas, que non poden adicar excesivos recursos mentres traballan noutras variedades, o que deixa apenas opcións de involucrarse no proxecto. O orzamento de 99.000 euros supón unha pequena fiestra de oportunidade, pero os resultados poden non ser concluíntes. Farían falla ata cinco anos para obter maiores certezas.

Curiosamente, o segundo socio privado, Señorío de Rubiós, carece desta variedade, da que non hai rexistros na zona, de carácter montañoso. Esta adega emprega variedades minoritarias para producir viños monovarietais, e planea introducir a castañal a partir dos clons escollidos na Evega. A fin de xerar máis produción con esta nova variedade, transformarán un importante terreo que se atopa en condicións máis ben pobres.

Ecovine ultima o sistema de seguimento de maduración dos viñedos

ÚLTIMAS

Amancio Prada volve a Lugo 16 anos depois

Amancio Prada volve a Lugo 16 anos despois do seu último concerto nesta cidade....

Piden a absolución dun mozo de Vilalba acusado de violar á súa ex parella menor de idade

A sección segunda da Audiencia Provincial de Lugo acolleu este martes a celebración do...

Denuncian unha agresión a unha menor durante unha manifestación en Lugo por levar unha bandeira saharauí

Comunidade Saharauí en Galiza presentou unha denuncia pola agresión sufrida por unha menor saharui durante unha...

Unha certificación turística permitirá protexer o ceo nocturno dos Ancares

O deputado de Medio Ambiente, Carlos López, recibiu este luns na Casa do Concello...