En Sistallo (Cospeito) foron morrendo os antigos campaneiros que repenicaban a campá o día de festa ou que tocaban a morto en caso de haber defunto no lugar. Xesús Álvarez Lozano colleulles daquela o relevo e agora é el quen fai soar a campá nas procesións. Movido polo interese que lle esperta este mundo, Álvarez Lozano non se conformou coas badaladas da súa parroquia e puxo en marcha un proxecto a través do cal viaxou de campanario en campanario polo Camiño de Santiago.
O traballo, que pode verse na web Badaladas.gal, é o resultado de meses de recollida de información e de visitas a 187 campás en oitenta igrexas, capelas, catedrais ou consistorios que quedan ao pé do Camiño Primitivo e do Francés. Ao premer na páxina web, pódese descubrir como soa a campá da igrexa de Fonfría (A Fonsagrada), a de Vilabade (Castroverde), a da capela do Carme (Lugo) ou a da igrexa de San Román da Retorta (Guntín).
Do mesmo xeito, tamén é posible saber que segredos agochan as inscricións gravadas no metal das campás do Cebreiro, a da abadía de Samos ou a da igrexa de San Nicolás (Portomarín). “É un patrimonio descoñecido para a maior parte da xente, quizais tamén polo complicado de acceder aos campanarios. Con este proxecto pretendía achegar todo isto á sociedade”, explica Xesús Álvarez Lozano.
CÓDIGOS CONCRETOS
Ese “todo isto” vén en forma de vídeos, fotografías e audios nos que se tenta explicar o elaborado código lingüístico das campás. “Os toques espaciados adoitan ser para dar a noticia de que morreu alguén. Se son toques rápidos, que soan máis alegres ou ‘a dobrado’, a xente interprétao segundo o día. Se hai festa, será pola procesión; se non, pode ser sinal de aviso dun incendio”, adianta o autor do traballo, quen tamén sinala como curiosidade o feito de que na zona da Fonsagrada non distinguen á hora de repenicar se a persoa defunta é home ou muller. “No resto de sitios, o normal é que se dean tres toques para os homes e dous para as mulleres”.
UN MEDIO DE COMUNICACIÓN MÁIS
Conta Xesús Álvarez que non foron poucas as persoas que se achegaron a xunto del para preguntarlle aquilo de “e logo quen morreu?” cando sentían bater a campá. Houbo mesmo quen lle chamou a atención por estar “asustando” á xente. “É a proba de que segue funcionando como medio de comunicación“, di el, a pesar de que cada vez se utilizan menos para dar avisos. “Agora quedan menos campaneiros e algunhas xa están automatizadas”, xustifica.
Álvarez Lozano atopa nas campás unha musicalidade exquisita, e non dubida de que poidan construírse ritmos de muiñeira, xota ou pasodobre. “Dan notas diferentes, aínda que non están ben afinadas. Algunhas deixan o son morrendo, moi fino, moi fino. Pareceume que as da zona do Cebreiro soan moi ben, por exemplo”. El, que tamén é músico, di que a maneira de tocar a campá depende un pouco da man que repique. “Eu toco un pouco á miña maneira. As procesións demóranse, así que teño que estar alí un anaco largo. O brazo cansa”, ri ao remate da conversa.
